Een miljard voor herhaling
“Shame on you,” zegt de minister tegen gebruikers. Maar tegelijk vraagt ze één miljard euro extra voor justitie 500 miljoen werking, 500 miljoen stenen. Dat is de echte ondertitel van dit beleid: morele verontwaardiging bovenaan, een blanco cheque eronder. En ondertussen blijft de vraag onbeantwoord die er wél toe doet: wat doet dit allemaal met gebruik, handel en productie?
Laat ons de rekening maken. We zetten drones en jammers in, verplichten drugstesten in de gevangenis, screenen cipiers permanent, bouwen detentiehuizen en overwegen zelfs cellen in Kosovo. We beloven strengere straffen voor “baronnen”, willen hun nationaliteit kunnen afnemen en hun “crimineel vermogen” recupereren om de detentiekosten te betalen. Dat klinkt stoer, maar op straat verandert het script amper: gebruik blijft, handel past zich aan, productie verplaatst en innoveert.
Intussen puilt het gevangeniswezen uit: >13.000 gedetineerden voor \~11.000 plaatsen. Elke gevangene kost ca. 62.000 euro per jaar. De minister erkent zelf dat 7 op de 10 na vrijlating hervalt. Toch pompen we nog meer middelen in dezelfde fuik. Dat is niet “veiligheid”, dat is dure recidiveproductie. Met het miljard koop je vooral een grotere lopende band: meer aanhoudingen, meer capaciteit, meer doorstroom en dus, onvermijdelijk, meer herhaling.
De kernfout zit in de logica. We doen alsof vraag krimpt als je aanbod harder slaat. Maar de marktdynamiek is omgekeerd: zolang de vraag blijft, zal het aanbod terugveren sneller, goedkoper, diffuser. Je ziet het nu al. Handel verschuift naar jongere loopjongens (lees: een onuitputtelijk rekruteringsreservoir), productie wordt modulairder en logistiek gaat onder de radar. In Brussel zie je het resultaat: dagelijkse schietpartijen op schootsafstand van politie, terwijl de volgende dealer al klaarstaat wanneer de vorige weg is. Dat is geen falen van één actie; dat is het ontwerp van de strategie.
En dan is er de boodschap. “Shame on you” tegen gebruikers van crackverslaafden tot de kokainsnuivende CEO. Politiek bruikbaar, ja. Beleidsmatig desastreus. Je criminaliseert de vraag retorisch, maar je behandelt ze niet. De minister zegt dat ze niet in legalisering gelooft wegens psychoses en psychiatrische druk. Tegelijk vraagt ze een miljard voor cellen, jammers en jacht op crypto, terwijl de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg zélf een rekruteringskanaal voor de onderwereld zijn. Als je schaamte opvoert en hulp verwaarloost, drijf je gebruik dieper ondergronds en maak je vroegtijdige zorg moeilijker. Dat is geen moreel kompas; dat is morele verwaarlozing.
Het “laat baronnen betalen”-verhaal is even aantrekkelijk als misleidend. De grote vissen hebben zelden liquide assets op naam. Wat wel recupereerbaar is, gaat eerst terecht naar slachtoffers. Wat dan nog overblijft, zal geen structurele financiering opleveren voor een massaal repressieapparaat. Reken dus niet op de baron om uw miljard af te lossen; de belastingbetaler zal het doen.
Ondertussen transformeren we de staat tot logistiek manager van repressie: één Brusselse politiezone, meer techno-surveillance, asset-forfeiture als businessmodel. Maar zelfs de minister zegt het hardop: “Strengere straffen zijn geen wonderoplossing.” Waarom dan wel blijven inzetten op het enige luik dat voorspelbaar meer vraag naar geld, cellen en personeel creëert?
Wat gebeurt er met gebruik in zo’n model? Het verschuift van zichtbaar naar onzichtbaar. Test- en hulpverlening worden risicovoller, schaamte groeit, en risico’s (vervuilde batches, overdosissen, polygebruik) nemen toe. Wat gebeurt er met de handel? Marges stijgen door risico-premies, geweldintensiteit gaat mee omhoog, en de selectie aan de poort favoriseert wie het meest gewelddadig en minst vervangbaar is. Wat gebeurt er met productie? Ze volgt de druk: decentralisatie, synthetische alternatieven, en snellere iteraties van smokkelmethoden. Elk nieuw hek maakt de markt slimmer en gevaarlijker.
De retoriek over festivals, boetes tot 1.000 euro en “doe eens normaal” is electorale quick-fix. Ze verandert niets aan de elasticiteit van de vraag en niets aan de win-win van illegale marges. Ze verlegt risico’s naar kwetsbare gebruikers, externaliseert kosten naar zorg en buurtbewoners, en stabiliseert precies die illegale prikkels die we zeggen te willen breken.
Wil je echt gebruik temperen? Dan heb je geloofwaardige, laagdrempelige hulp nodig en een beleid dat schaamte vervangt door zorg. Wil je handel ontwrichten? Haal marges uit de illegaliteit en zet witwasbestrijding scherper in waar het werkt: financieel, upstream, internationaal niet op de rug van straathoekjongeren. Wil je productie controleren? Reguleer wat je kunt, prioriteer wat het meest schaadt en maak het legale alternatief veiliger én saaier dan de illegale variant. Alles anders is een budgettair perpetuum mobile.
Tot slot, het miljard. Als je dat integreert in hetzelfde paradigma, koop je alleen meer van hetzelfde: meer plaatsen, meer procedures, meer uitwijkroutes, meer geweld. Als je dat miljard heroriënteert naar effectieve witwasaanpak, forensische capaciteit waar ze rendeert, evidence-based behandeling en vroege interventie dan breek je de keten waar hij zwak is: bij de winst en bij de wanhoop, niet bij de schaamte.
“Shame on you” is een slogan. Beleid is kiezen waar geld het verschil maakt. Vandaag kiezen we voor stenen en schaamte. Morgen oogsten we hetzelfde maar duurder.