De Commissaris en de Schaduw van de Wet: Peter Muyshondt over de Noodzaak van een Nieuw Drugsbeleid

Op 11 maart verschijnt de film Clean in de bioscoop, het langverwachte debuut van regisseur Koen Van Sande [2, context]. Deze rauwe thriller over wanhoop en broederliefde voert politiecommissaris Mathieu op, die in de Brusselse onderwereld vecht tegen dealers terwijl hij wanhopig probeert zijn verslaafde broer Timo te redden door middel van isolatie en controle [2, context]. Het verhaal is pijnlijk herkenbaar voor Peter Muyshondt, hoofdcommissaris bij de Antwerpse politie en auteur van Beleid op Speed. Muyshondt, die enkele jaren geleden te gast was in de CannabisKenners podcast, verloor in 2006 zijn eigen broer aan een overdosis en voert sindsdien een pleidooi voor een fundamentaal ander drugsbeleid.

Een Persoonlijke Tragedie als Breekpunt

Net als de protagonist in Clean geloofde Muyshondt aanvankelijk in de harde aanpak. “Ik hielp mijn broer door als politieman processen-verbaal op te stellen… we dachten dat we die mensen een stok achter de deur boden en hen richting hulpverlening dwingen,” vertelt hij in de podcast. Maar de realiteit was dat de wet hem dwong tot keuzes die haaks stonden op zijn broederlijke zorg: “Door de drugwetgeving correct na te leven, waren wij op een gegeven moment verplicht om mijn broer buiten te zetten. Als je een lokaal voorziet om drugs te gebruiken, ben je volgens de wet strafbaar”.

Deze ervaring was de aanleiding voor zijn centrale stelling: “Drugs zijn gevaarlijk, maar het drugsbeleid maakt ze nog gevaarlijker”. Hij wijst erop dat de huidige wetgeving voortkomt uit een historisch en moreel kompas dat vaak meer gebaseerd is op politieke profilering (“tough on crime”) dan op wetenschappelijke feiten.

De Illusie van Handhaving: De ’20-Minuten Regel’

In de film zien we Mathieu vechten tegen de drugshandel, maar Muyshondt is sceptisch over het effect van dergelijke acties op de lange termijn. Hij haalt wetenschappelijk onderzoek aan waaruit blijkt dat een drugsmarkt na een grote inbeslagname aan de consumentenkant vaak slechts 20 minuten ontregeld is. “Het is als een grote boksbal waar je tegen slaat; het trilt even en valt onmiddellijk terug in zijn plooi”.

Sterker nog, harde handhaving leidt vaak tot de ‘Iron Law of Prohibition’: hoe strenger de controle, hoe geconcentreerder en gevaarlijker de producten worden. “Als je straffe producten hebt, heb je minder volume nodig om ze te verbergen en over grenzen te smokkelen,” legt hij uit. Dit verklaart de opkomst van extreem krachtige en dodelijke middelen zoals fentanyl.

Maatschappelijke Hypocrisie: De ‘Jupiler League’

Muyshondt spreekt in de podcast scherp over de hypocrisie in onze samenleving wat betreft roesmiddelen. Terwijl de politie enorme capaciteit inzet tegen cannabis, veroorzaakt alcohol — een legaal product — veruit de meeste overlast in huiselijke sferen en het verkeer. “Iemand die teveel heeft geblowt zal misschien een hongerklopje hebben… maar daar hebben we doorgaans geen last mee,” merkt hij op.

Hij vindt het “heel hypocriet” dat alcohol commercieel gepromoot wordt, bijvoorbeeld via de sponsoring van de nationale voetbalcompetitie, terwijl problematische drugsgebruikers als criminelen worden behandeld. Voor Muyshondt is het gedrag van een problematische cannabisgebruiker gedragsmatig even erg als dat van een alcoholieker, maar de wet behandelt hen totaal verschillend.

Harm Reduction: Lessen uit het Buitenland

Regisseur Koen Van Sande wil met Clean laten zien dat problematische gebruikers slachtoffers zijn [2, context]. Muyshondt deelt deze visie en pleit voor harm reduction (schadebeperking) boven repressie. Hij noemt voorbeelden zoals:

• Drugstesten: Om dodelijke incidenten met vervuilde of te zware pillen te voorkomen.
• Gebruikersruimtes: Zoals in Luik of Brussel, waar verslaafden onder medisch toezicht staan en de overlast op straat afneemt.
• Het Zwitserse Model: Waar zware verslaafden medische heroïne krijgen onder steriele omstandigheden, waardoor criminaliteit om de verslaving te bekostigen wegvalt.

“Geen enkele problematische drugsgebruiker is ooit gestopt met gebruiken in een politiecel,” stelt hij resoluut.

De Toekomst: Reguleren om te Controleren

In plaats van een totaalverbod, dat de markt in handen van criminelen laat, pleit Muyshondt voor een strikt gereguleerde markt. Hij kijkt daarbij naar Canada als voorbeeld, waar cannabis legaal is maar onder strikte voorwaarden wordt verkocht: met licenties, identificatieplicht, kindveilige verpakkingen en zonder enige vorm van reclame.

“Je moet het legaliseren om het te kunnen controleren en beheersen,” legt hij uit. Hij droomt van een systeem waarbij ook alcohol en tabak uit de supermarkten verdwijnen naar aparte verkooppunten om de drempel te verhogen.

Politieke Moed en de Prijs van de Waarheid

Ondanks de logica van zijn verhaal, merkt Muyshondt dat politieke verandering traag is. Achter gesloten deuren geven politici van alle partijen hem gelijk dat het huidige beleid een doodlopende straat is, maar voor de camera ontbreekt de “morele moed” uit angst om zwak over te komen. Zelfs binnen de politie werd zijn kritische visie hem niet door iedereen in dank afgenomen; zo werd er op “achterbakse manier” een brief naar de minister gestuurd om hem in diskrediet te brengen.

Toch blijft hij hoopvol. “Ik hoop dat er vroeg of laat een kanteling komt… al is het maar voor al die mensen wiens partner of kind zwaar in de problemen zit”. De film Clean brengt deze menselijke tragedie in beeld en herinnert ons eraan dat achter elk dossier een broer, zus of kind schuilgaat.

Clean is vanaf 11 maart te zien in de bioscoop.