“Shame on you?” Nee, shame on het beleid

Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) heeft een duidelijke boodschap:

“Shame on you. Met elke pil die zij slikken, elk shot dat ze zetten en elk lijntje dat ze snuiven, dragen zij bij aan een systeem waarbij schoten worden gelost en auto’s in brand worden gestoken.”

Het klinkt ferm. Het scoort. Het geeft het beeld van daadkracht. Maar het is een vals frame. Want als er één ding duidelijk wordt uit de cijfers, is het dat dit beleid zelf het vuur voedt dat het probeert te blussen.

Neem cannabis. De meest gebruikte illegale drug in Europa: 24 miljoen Europeanen gebruikten het het afgelopen jaar, goed voor 8,4% van de volwassen bevolking (EMCDDA 2025). De illegale cannabismarkt in Europa is de grootste van allemaal, goed voor €12,1 miljard per jaar. Toch kiest Verlinden ervoor om de individuele gebruiker te stigmatiseren in plaats van het systeem aan te pakken dat deze miljarden laat rollen.

Nog een citaat van Verlinden:

“Drugs zijn een vergif voor onze samenleving.”

Is dat zo? Dan is de selectieve blindheid ronduit opvallend. Want alcohol — legaal, beschikbaar op elke straathoek, massaal gepromoot — maakt jaarlijks veel meer slachtoffers dan cannabis ooit zal doen. Alcohol veroorzaakt geweld, verkeersongevallen, ziekenhuisopnames en maatschappelijke schade ter waarde van miljarden euro’s. Maar daar klinkt geen “shame on you”. Waarom niet? Omdat alcohol belastingen oplevert. Omdat het politiek oncomfortabel is om die hypocrisie te benoemen.

En dat wringt nog meer als we Verlindens eigen woorden erbij nemen:

“Er zijn heel wat maatschappelijke fenomenen die mensen in de richting van de criminaliteit duwen waar ik als minister geen vat op heb. Denk maar aan armoede, verslavingen, dakloosheid.”

Precies. Mensen gebruiken cannabis niet in een vacuüm. Armoede, psychische druk, trauma en gebrek aan perspectief spelen mee. Maar in plaats van te investeren in preventie, begeleiding en regulering, kiest de minister voor slogans. Geen beleid, maar schuldgevoel.

Het gevolg? Een zwarte markt die floreert. Criminele netwerken verdienen miljarden aan cannabis, precies omdat de overheid weigert om te reguleren. Elk verboden grammetje, elke ongereguleerde plant, is omzet voor dezelfde bendes die verantwoordelijk zijn voor het geweld waar Verlinden de gebruiker van beschuldigt. Haar beleid houdt het probleem in stand.

Verlinden zegt ook:

“Hoe minder consumptie, hoe minder aanbod.”

Klinkt logisch. Maar de realiteit is dat verbieden nog nooit geleid heeft tot minder gebruik. Integendeel: het leidt tot meer risico’s, meer geweld en meer macht voor criminelen. Vraag het aan Portugal, Duitsland, Canada, de VS — landen die reguleren zien hun illegale markten krimpen en hun gebruikers veiliger worden. België loopt twintig jaar achter.

En dan dit:

“Ik richt mijn pijlen op de gebruikers, want we mogen ons niet blindstaren op justitie alleen.”

Met andere woorden: wie faalt in beleid, wijst naar de burger. Politieke onmacht in de kleren van morele verontwaardiging.

Als dit beleid écht over veiligheid en gezondheid zou gaan, dan was de boodschap niet:
“Shame on you.”
Maar:
“Wij nemen verantwoordelijkheid. Wij reguleren cannabis. Wij breken het verdienmodel van de maffia. Wij investeren in testen, preventie en behandeling.”

Tot die dag blijft het beleid wat het nu is: politieke marketing, geen oplossing.
Dus neen, minister Verlinden. Niet shame on us.
Shame on u.
Shame on een beleid dat liever slogans schreeuwt dan problemen oplost.