Van Just Say No tot Zero Tolerance

Spread the love

Er zijn van die zinnen die blijven hangen. Ronald Reagan die begin jaren tachtig plechtig verklaart dat hij de “battle flag” hijst in de oorlog tegen drugs
^[1].
En Bart De Wever die, decennia later, trots zegt: “Wij zijn de partij die de oorlog tegen drugs is begonnen.”
^[5]
Twee mannen, twee continenten, andere talen, maar hetzelfde frame: drugs zijn geen complex maatschappelijk probleem, maar een vijand. En tegen een vijand voer je geen beleid, je voert oorlog.

Bij Reagan begint het verhaal in de context van de crackpaniek in de jaren tachtig. Media vol beelden van “crack houses”, verwaarloosde wijken, angstige middenklasse. De federale “war on drugs” wordt fors opgevoerd: de budgetten voor federale drugseenheden van de FBI en andere diensten schieten de hoogte in, en de retoriek wordt harder
^[1].
In 1984 trekt Nancy Reagan “Just Say No” op gang, een campagne die jongeren vooral moest overtuigen dat het volstaat om simpelweg nee te zeggen
^[2][3].
Het klinkt opvoedkundig, bijna huiselijk, maar onder die slogan schuilt een wetgevend bulldozerbeleid.

In 1986 ondertekent Reagan de Anti-Drug Abuse Act. Die wet voert strenge mandatory minimums in, ook voor cannabis, en creëert de beruchte 100-op-1 kloof tussen straffen voor crack en poedercocaïne: vijf jaar minimum voor 5 gram crack of 500 gram coke
^[4][6].
De gevolgen zijn bekend: een exploderende gevangenispopulatie, met een uitgesproken raciale scheeftrekking. Zwart-Amerikaanse verdachten kregen in de jaren na de wet gemiddeld bijna de helft langere straffen voor drugs dan witte verdachten, terwijl het verbruik van crack helemaal niet exclusief “zwart” was
^[6].
De oorlogstaal werd vertaald in cijfers: meer arrestaties, langere straffen, meer gevangenissen. Maar niet in minder drugs.

Flash forward naar de kaaien van Antwerpen. De Wever erft geen crackepidemie, maar een stad die uitgroeit tot belangrijkste toegangspoort voor cocaïne in Europa, met recordvangsten en groeiende rol in de Europese cokemarkt
^[7].
Recordvangsten, ontploffende granaten, bedreigde magistraten, en recente waarschuwingen dat België naar een “narco-staat” afglijdt
^[8].
Het is niet moeilijk te begrijpen waarom een burgemeester, intussen eerste minister, in dat decor naar oorlogsretoriek grijpt. De Wever spreekt over “de kanker van de georganiseerde misdaad” en kondigt patrouilles, pantserwagens en zichtbare spierballen aan in de Antwerpse straten
^[9].

Op partijcongressen en in interviews herhaalt hij het refrein: zero tolerance. Geen onderscheid meer tussen soft en hard, dat is “compleet artificieel”. Een harde aanpak is de enige oplossing
^[5][10].
Hij verzet zich expliciet tegen eender welke vorm van legalisering: “Ik ben tegen iedere legalisering van drugs. Punt aan de lijn.”
^[10]
En hij draait de schijnwerper bewust naar de gebruiker: “Wie gebruikt draagt rechtstreeks bij aan het geweld dat onze eigen straten teistert.”
^[10]
In Antwerpen kreeg je al jaren geleden een fikse boete voor het bezit van één joint, als signaal dat “we” het menen
^[11].

Op papier zitten Reagan en De Wever dus opvallend dicht bij elkaar. Drugs worden niet eerst benaderd als gezondheids- of sociaal probleem, maar als morele ontsporing en veiligheidsbedreiging. De oplossing zit niet in regulering en harm reduction, maar in afschrikking, hogere pakkans en zwaardere straffen. Wie gebruikt, wordt moreel aangesproken als mee verantwoordelijk voor geweld en criminaliteit. De “war on drugs” wordt een test van karakter: ben je aan de “goede” kant van de wet, of niet.

Toch zijn er ook verschillen die ertoe doen. Reagan beschikte over het volle federale arsenaal: hij kon wetten laten stemmen die het hele land raakten en decennialange gevangenisstraffen oplegden. De Wever botst op de Belgische bevoegdheidskoterij. Strafrecht is federaal, gezondheidszorg en welzijn zitten bij de gemeenschappen, internationale cocaïnestromen lopen ver buiten zijn macht. Als burgemeester en nu als eerste minister kan hij inzetten op politie, boetes, port security en internationale samenwerking, hij poseert met container-scans en drugshonden naast de Amerikaanse minister van Homeland Security, maar hij kan de fundamenten van het drugbeleid niet in zijn eentje herschrijven
^[9].

Ironisch genoeg ligt daar net de les die we uit Reagan zouden moeten trekken. In de Verenigde Staten is men vandaag nog altijd bezig de schade van de jaren tachtig en negentig te herstellen. Disproportionele crackstraffen worden versoepeld, duizenden mensen krijgen gratie omdat hun veroordeling als onrechtvaardig wordt erkend
^[6].
De war on drugs heeft de beschikbaarheid van drugs niet fundamenteel verminderd, maar wel generaties mensen met een laag inkomen en vaak een migratieachtergrond langdurig achter de tralies gezet. Dat is geen toevallige bijwerking, dat is een structurele uitkomst van beleid dat vooral inzet op repressie.

In Antwerpen zie je nu een Europese variant van hetzelfde reflex. Succes wordt gemeten in tonnen in beslag genomen cocaïne, aantallen pv’s, boetes en opgepakte straatdealers
^[7][11].
Experts wijzen er al jaren op dat geen enkel succesvol drugbeleid ter wereld op pure zero tolerance is gebouwd
^[12].
De cannabismarkt in landen met harde repressie wordt niet kleiner, wel crimineler en gewelddadiger. De war on drugs creëert een economie waarin wie het meeste risico neemt en het minst te verliezen heeft, het snelst omhoog klimt.

Tussen Reagans mandatory minimum van vijf jaar voor 5 gram crack en een boete voor een Antwerpse joint gaapt een juridische kloof, maar de denkoefening erachter is verwant. We reageren op een complexe cocktail van ongelijkheid, verslaving, winsthonger en globale logistiek met een eenvoudige reflex: harder slaan. Wie vraagtekens zet bij de efficiëntie daarvan, wordt al snel weggezet als soft. Of als iemand die “de strijd opgeeft”. Terwijl de echte vraag zou moeten zijn: welke mix van regulering, preventie, behandeling en gerichte repressie vermindert nu effectief de schade?

De Wever heeft gelijk als hij zegt dat de huidige situatie onhoudbaar is. Een land waar onderzoeksrechters onder 24-uursbewaking moeten leven omdat ze de belangen van cocaïnemaffia raken, kan zich niet nog wat meer “normalisering” van die economie veroorloven
^[8].
Maar wie echt wil voorkomen dat België een narco-staat wordt, moet durven verder kijken dan de reflex van Reagan.

Dat betekent ook de gebruiker niet enkel aanspreken als morele dader, maar als onderdeel van een sociaal en medisch verhaal. Het betekent erkennen dat een gereguleerde markt, hoe oncomfortabel dat oogt in campagneslogans, soms minder schade aanricht dan een zwart gat waarin alleen nog criminelen winst kunnen maken. En het betekent dat we successen niet enkel tellen in kilo’s en arrestaties, maar in minder doden door overdosis, minder geweld in wijken, en minder levens die definitief ontsporen door een strafblad.

De geschiedenis heeft intussen laten zien wat Reagans war on drugs opleverde. De vraag is of Bart De Wever die geschiedenis leest als waarschuwing of als inspiratiebron.

Van Just Say No tot Zero Tolerance

Van Just Say No tot Zero Tolerance

Bronnen

Zelfvoorzienend? Strafbaar.

Waarom een afgepakte gsm het drugsgeweld niet stopt