Wanneer een eenzijdig tv-verhaal rechtspraak begint te sturen

In een vonnis in Sint-Pieters-Leeuw verwees een rechter expliciet naar Dealen met coke om een jonge bestuurder met cannabisgebruik te wijzen op de maatschappelijke gevolgen van drugs: “Kijk eens naar het programma Dealen met coke (van Erik Goens. De misdaad, de verslaving, de milieuvervuiling… het komt allemaal aan bod.” Dat lijkt op het eerste gezicht een morele waarschuwing. In werkelijkheid is het een zorgwekkend signaal.

Rechtspraak hoort te vertrekken van feiten, proportionaliteit en individuele omstandigheden. Niet van televisiereeksen. Wanneer een rechter een documentaire gebruikt als moreel referentiepunt, verschuift hij van juridische beoordeling naar mediagedreven framing.

Het contrast met het verhaal van de jongeman zelf is opvallend. In het artikel lezen we over iemand die al jaren worstelt met gebruik, meerdere stoppogingen deed onder begeleiding van zijn huisarts, vrijwillig zijn rijbewijs inleverde, steun kreeg van zijn ouders en probeerde opnieuw stabiliteit te vinden via werk. Dat is geen eendimensionaal verhaal van “verslaving en misdaad”. Dat is een complex menselijk traject van vallen, zoeken en opnieuw proberen.

Precies die complexiteit verdwijnt wanneer ze wordt gespiegeld aan het narratief van Dealen met coke. Want Eric Goens positioneert zijn reeks bewust als een confronterend portret van cocaïnecriminaliteit. Kartels, geweld, smokkelroutes en ontwrichting staan centraal. Dat levert indringende televisie op, maar het is ook een eenzijdig verhaal. Drugs verschijnen bijna uitsluitend als bron van chaos en misdaad. Zorg, preventie, sociale context en beleidsalternatieven krijgen nauwelijks ruimte.

Wanneer een rechter het verhaal van een kwetsbare jongeman verbindt met een reeks over internationale cocaïnehandel, wordt alles op één hoop gegooid. Persoonlijke problematiek wordt moreel gelijkgesteld aan georganiseerde misdaad. Individuele verantwoordelijkheid wordt vermengd met systeemfouten. Hulpvraag wordt herleid tot schuld.

Zo verdwijnt het onderscheid tussen iemand die worstelt met zijn leven en een criminele markt die miljarden draait. Dat is niet alleen onjuist. Het is onrechtvaardig. Justitie hoort afstand te bewaren tot mediabeelden. Haar kracht ligt in nuance, maatwerk en juridische precisie. Zodra rechters zich laten leiden door televisielogica, dreigt rechtspraak te verschralen tot morele opvoeding op basis van populaire narratieven.

Dealen met coke toont één kant van de werkelijkheid. Het artikel toont een andere: die van kwetsbaarheid, poging tot herstel en sociale context. Wanneer justitie het eerste verhaal gebruikt om het tweede te beoordelen, wint het simplisme het van begrip. En dat is een maatschappelijk probleem.